వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
చాగోస్ దీవుల (Chagos Islands) సార్వభౌమాధికారాన్ని మారిషస్కు (Mauritius) బదిలీ చేసే చట్టాన్ని యునైటెడ్ కింగ్డమ్ (United Kingdom) నిలిపివేసింది. డియెగో గార్సియాలో (Diego Garcia) ప్రధాన సైనిక స్థావరాన్ని నిర్వహిస్తున్న అమెరికా అభ్యంతరాల నేపథ్యంలో ఈ విరామం వచ్చింది. యూకేతో 1966 నాటి రక్షణ ఒప్పందంలో ఎలాంటి మార్పు జరిగినా అమెరికా ఆమోదించాలి. ఈ పరిణామం స్థానభ్రంశం చెందిన చాగోసియన్ కమ్యూనిటీ (Chagossian community) యొక్క పునరావాస (resettlement) ఆశలను ఆలస్యం చేస్తుంది మరియు దీర్ఘకాలిక డీకలనైజేషన్ వివాదాన్ని (decolonisation dispute) పొడిగిస్తుంది.
చారిత్రక నేపథ్యం (Historical background)
చాగోస్ ద్వీపసమూహం హిందూ మహాసముద్రంలో 50కి పైగా చిన్న దీవులను కలిగి ఉంది. బ్రిటిష్ హిందూ మహాసముద్ర భూభాగాన్ని (British Indian Ocean Territory - BIOT) సృష్టించడానికి బ్రిటిష్ వారు 1965లో దీనిని మారిషస్ నుండి వేరు చేశారు. 1967 మరియు 1973 మధ్యకాలంలో డియెగో గార్సియాలో అమెరికా నావికా మరియు వైమానిక స్థావరం కోసం 1,500 మందికి పైగా చాగోసియన్లను బ్రిటన్ వారి మాతృభూమి నుండి బలవంతంగా తొలగించింది. ద్వీపవాసులు మారిషస్, సీషెల్స్ (Seychelles) మరియు యూకేకి తరలించబడ్డారు. అప్పటి నుండి వారు తిరిగి వెళ్లడానికి మరియు నష్టపరిహారం కోసం ప్రచారం చేస్తున్నారు.
ఇటీవలి చర్చలు (Recent negotiations)
2019లో, అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (International Court of Justice) ఒక సలహా అభిప్రాయాన్ని జారీ చేసింది. ద్వీపసమూహంపై బ్రిటన్ కొనసాగిస్తున్న పరిపాలన చట్టవిరుద్ధమని మరియు దీవులను మారిషస్కు తిరిగి ఇవ్వాలని పేర్కొంది. యూఎన్ జనరల్ అసెంబ్లీ (UN General Assembly) కూడా ఈ మేరకు తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. 2025లో డియెగో గార్సియాను అమెరికాకు దీర్ఘకాలిక లీజుకు (long-term lease) ఇవ్వడంతో పాటు, మారిషస్ సార్వభౌమాధికారాన్ని కూడా కల్పిస్తూ యూకే, మారిషస్ దేశాలు ఒక ముసాయిదా ఒప్పందంపై చర్చలు జరిపాయి. అయితే 1966 నాటి యూకే-యూఎస్ ఒప్పందాన్ని సవరించడానికి అమెరికా కాంగ్రెస్ అంగీకరించాల్సి ఉంది.
ప్రస్తుత పరిణామాలు (Current developments)
- అమెరికా వ్యతిరేకత (US opposition): అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ (Donald Trump) పరిపాలన డియెగో గార్సియా స్థావరం యొక్క వ్యూహాత్మక విలువను ప్రమాదంలో పడేసే ఏ ఒప్పందానికి మద్దతు ఇవ్వబోమని సూచించింది. ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో ఆపరేషన్లకు ఈ స్థావరం కీలకమని వాషింగ్టన్ నమ్ముతోంది.
- యూకే స్పందన (UK response): సార్వభౌమాధికార బిల్లును బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నిలిపివేసింది. తమ భద్రతా భాగస్వాములను (security partners) సంప్రదించి మాత్రమే ముందుకు వెళ్తామని పేర్కొంది. దీర్ఘకాలిక భద్రతా ఏర్పాట్లను కొనసాగించడం అత్యంత ముఖ్యం అని వాదిస్తోంది.
- మారిషస్ వైఖరి (Mauritius’ stance): మారిషస్ నాయకులు డీకలనైజేషన్ మరియు స్థానభ్రంశం చెందిన ద్వీపవాసుల పునరావాసం కోసం ఒత్తిడి చేస్తూనే ఉన్నారు. వారు ఈ విరామాన్ని ఒక ఎదురుదెబ్బగా వివరిస్తున్నారు కానీ దౌత్య మరియు చట్టపరమైన మార్గాల ద్వారా ఈ సమస్యను కొనసాగిస్తామని ప్రతిజ్ఞ చేశారు.
ప్రాముఖ్యత
- డీకలనైజేషన్ మరియు మానవ హక్కులు (Decolonisation and human rights): చాగోస్ కేసు పరిష్కారం కాని వలసవాద వారసత్వాలు మరియు స్థానిక ప్రజల (indigenous peoples) వారి పూర్వీకుల భూములకు తిరిగి వచ్చే హక్కులను హైలైట్ చేస్తుంది.
- వ్యూహాత్మక ఆందోళనలు (Strategic concerns): డియెగో గార్సియా అమెరికా మరియు యూకే దళాలకు కీలకమైన లాజిస్టిక్స్ మరియు నిఘా కేంద్రం (logistics and surveillance hub). సార్వభౌమాధికారంలో ఏవైనా మార్పులు హిందూ మహాసముద్రంలో అధికార ప్రదర్శన (power projection) పై ప్రభావం చూపుతాయి.
- దౌత్య సంబంధాలు (Diplomatic relations): ఈ వివాదంలో మారిషస్, యూకే, యూఎస్ అనే మూడు దేశాలు ఉన్నాయి. చట్టపరమైన బాధ్యతలు మరియు భద్రతా ప్రయోజనాలను సమతుల్యం చేయడానికి సున్నితమైన చర్చలు అవసరం.
మూలం: The Hindu