ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಿದೆ?
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರೂಪ್ಪುರ್ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದ (Rooppur Nuclear Power Plant) ಮೊದಲ ಘಟಕವು 17 ನವೆಂಬರ್ 2026 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಿಡ್ಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (World Nuclear Association) ಆ ದಿನದಂದು ಮೊದಲ ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ದಿ ಡೈಲಿ ಸ್ಟಾರ್ (The Daily Star) ಪತ್ರಿಕೆಯು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಆಯೋಗದ (Bangladesh Atomic Energy Commission) ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ.
ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಳ
ರೂಪ್ಪುರ್ ಪಬ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, ಈಶ್ವರ್ದಿ ಸಮೀಪ ಪದ್ಮಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಪದ್ಮಾ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಢಾಕಾದ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯು ರಷ್ಯಾ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಎರಡು VVER-1200 ಒತ್ತಡ-ನೀರಿನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳನ್ನು (pressurised-water reactors) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಆಯೋಗವು ಈ ಸ್ಥಾವರದ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಕಂಪನಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (Nuclear Power Plant Company Bangladesh Limited) ಇದರ ನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ಘಟಕವು ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟಕವು 1,200 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಒಟ್ಟು ನಿಗದಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು (gross rated electrical capacity) ಹೊಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ಘಟಕಗಳ ಈ ಯೋಜನೆಯು 2,400 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಯೋಜಿತ ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಾವರದ ಸ್ವಂತ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಮೊದಲು ಜನರೇಟರ್ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುವ ನಿಗದಿತ ಉತ್ಪಾದನೆಯೇ ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿದೆ.
ವಿದಳನವು ಶಾಖವನ್ನು ಹೇಗೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ
ರಿಯಾಕ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ವಿದಳನವು (nuclear fission) ಯುರೇನಿಯಂ ಬೀಜಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿದಳನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಸರಪಳಿ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು (chain reaction) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಶಾಖವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
ಒತ್ತಡ-ನೀರಿನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ನಲ್ಲಿ ನೀರು ಶೀತಕ (coolant) ಮತ್ತು ಮಂದಕಾರಿ (moderator) ಎರಡಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಶೀತಕವು ಇಂಧನದಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂದಕಾರಿಯು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ಗಳ ವೇಗವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಅವು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿದಳನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಯಂತ್ರಣ ಸರಳುಗಳು (control rods) ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಶಾಖದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ವರೆಗೆ
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿರುವ (primary circuit) ನೀರು ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿ ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡವು ಈ ನೀರು ಕುದಿಯದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ನೀರು ಶಾಖ ವಿನಿಮಯಕವಾಗಿ (heat exchanger) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸ್ಟೀಮ್ ಜನರೇಟರ್ಗೆ ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ಟೀಮ್ ಜನರೇಟರ್ ಒಳಗೆ ಈ ಶಾಖವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದ್ವಿತೀಯಕ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ನಲ್ಲಿರುವ (secondary circuit) ನೀರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನೀರು ಹಬೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಜನರೇಟರ್ಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಟರ್ಬೈನ್ ಅನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆ ಹಬೆಯನ್ನು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ನೀರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸ್ಟೀಮ್ ಜನರೇಟರ್ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತೀರ್ಮಾನ
ರೂಪ್ಪುರ್ನ ಮೊದಲ ಘಟಕವು ಗ್ರಿಡ್-ಸಂಪರ್ಕಿತ ಪರೀಕ್ಷಾ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ. ವರದಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಮಿಷನಿಂಗ್ (commissioning) ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.
ಮೂಲಗಳು
- ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್: ರೂಪ್ಪುರ್ 1 ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕ, 17 ನವೆಂಬರ್ 2026
- ದಿ ಡೈಲಿ ಸ್ಟಾರ್: ಮೊದಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಹಂತಹಂತದ ಉತ್ಪಾದನೆ
- ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್: ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾಲೀಕತ್ವ, ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ
- ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್: ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಎರಡು ಘಟಕಗಳ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಿತಿ
- ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಯೋಜನೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರ: ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾ ನದಿ
- ಅಮೆರಿಕದ ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆ: ಪರಮಾಣು ವಿದಳನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ-ನೀರಿನ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ಗಳು
- ಅಮೆರಿಕದ ಪರಮಾಣು ನಿಯಂತ್ರಣ ಆಯೋಗ: ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಕ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ಗಳು
- ಅಮೆರಿಕದ ಪರಮಾಣು ನಿಯಂತ್ರಣ ಆಯೋಗ: ನಿಯಂತ್ರಣ ಸರಳುಗಳಿಂದ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ
- ಅಮೆರಿಕದ ಪರಮಾಣು ನಿಯಂತ್ರಣ ಆಯೋಗ: ಮಂದಕಾರಿಯ ಕಾರ್ಯ