వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
మే 2025లో వచ్చిన తీవ్రమైన తుఫానులు యునైటెడ్ స్టేట్స్ అంతటా, ముఖ్యంగా కెంటుకీ (Kentucky) మరియు మిస్సోరిలలో (Missouri) బహుళ టోర్నడోలకు దారితీశాయి. కనీసం 21 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు మరియు పదివేల మంది ప్రజలు విద్యుత్ కోతలను ఎదుర్కొన్నారు. ఈ సంఘటన, సుడిగాలిలా తిరిగే ఈ గాలి స్తంభాల విధ్వంసక శక్తిని మరోసారి ఎత్తిచూపుతుంది.
నేపథ్యం
టోర్నడో అనేది ఉరుములతో కూడిన తుఫాను (thunderstorm) అడుగు భాగం నుండి భూమికి చేరే ఇరుకైన, తీవ్రంగా తిరిగే గాలి స్తంభం. గాలి కంటికి కనిపించదు కాబట్టి, టోర్నడో తరచుగా ఘనీకృత నీటి బిందువులు (condensed water droplets), ధూళి మరియు శిధిలాలతో కూడిన గరాటు ఆకారపు మేఘంగా (funnel cloud) కనిపిస్తుంది. టోర్నడోలు ఎక్కడైనా సంభవించవచ్చు, కానీ అస్థిరమైన వాతావరణ పరిస్థితులలో వెచ్చని, తేమతో కూడిన గాలి చల్లని, పొడి గాలితో ఢీకొనే ప్రాంతాలలో ఇవి ఎక్కువగా సంభవిస్తాయి.
టోర్నడోలు ఎలా ఏర్పడతాయి
- అత్యంత విధ్వంసకరమైన టోర్నడోలు supercell తుఫానుల నుండి ఏర్పడతాయి — ఇవి mesocyclone అని పిలువబడే తిరిగే అప్డ్రాఫ్ట్ను (updraft) కలిగి ఉండే పెద్ద తుఫానులు.
- భిన్నమైన ఉష్ణోగ్రతలు ఉన్న గాలి (air masses), విండ్ షీర్ (wind shear - వేర్వేరు ఎత్తులలో వేర్వేరు వేగంతో లేదా దిశలలో కదిలే గాలి) మరియు కోల్డ్ ఫ్రంట్ (cold front) వంటి అంశాలు ఈ సుడిగాలి ఏర్పడటానికి పరిస్థితులను సృష్టిస్తాయి.
- తుఫాను తీవ్రమవుతున్న కొద్దీ, ఒక గరాటు ఆకారం కిందికి విస్తరించవచ్చు. అది భూమిని తాకినప్పుడు దాన్ని టోర్నడో అంటారు. అదే నీటిపైన సంభవిస్తే వాటిని waterspouts అని పిలుస్తారు.
గాలి వేగం మరియు వర్గీకరణ
- టోర్నడో గాలి వేగం సాధారణంగా గంటకు 105 నుండి 322 కి.మీ వరకు ఉంటుంది, అయితే తీవ్రమైన పరిస్థితులలో ఈ వేగం ఇంకా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.
- Enhanced Fujita (EF) Scale ఆధారంగా టోర్నడోల వల్ల జరిగిన నష్టాన్ని బట్టి వాటిని EF0 (అతి తక్కువ తీవ్రత) నుండి EF5 (అత్యంత విధ్వంసకరం) గా వర్గీకరిస్తారు. గాలి వేగాన్ని అంచనా వేయడానికి కూడా ఈ స్కేల్ సహాయపడుతుంది.
ప్రపంచ వ్యాప్తి
- యునైటెడ్ స్టేట్స్లో ప్రతి సంవత్సరం దాదాపు 1,200 టోర్నడోలు సంభవిస్తాయి, ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యధికం. ముఖ్యంగా సెంట్రల్ US లోని "Tornado Alley" అని పిలువబడే ప్రాంతంలో తరచుగా వసంతకాలం మరియు వేసవి ప్రారంభంలో టోర్నడోలు వస్తాయి.
- చల్లని మరియు వెచ్చని గాలులు తరచుగా కలుసుకునే అర్జెంటీనా మరియు బంగ్లాదేశ్ వంటి ప్రాంతాల్లో కూడా టోర్నడోలు ఎక్కువగా వస్తాయి.
- భారతదేశంలోని ఏ రాష్ట్రంలోనైనా టోర్నడోలు సంభవించవచ్చు, కానీ అవి చాలా అరుదు. తీరప్రాంతాలు కొన్నిసార్లు తీవ్రమైన ఉరుములతో కూడిన వర్షాల సమయంలో వాటర్స్పౌట్లను (waterspouts) ఎదుర్కొంటాయి.
సురక్షితంగా ఉండటం
- Tornado Watch: టోర్నడోలు ఏర్పడటానికి అనుకూలమైన పరిస్థితులు ఉన్నాయని అర్థం. ప్రజలు అప్రమత్తంగా ఉండి, సురక్షిత ప్రాంతాలకు వెళ్లడానికి సిద్ధంగా ఉండాలి.
- Tornado Warning: ఒక టోర్నడోను గుర్తించారని లేదా రాడార్ ద్వారా కనుగొనబడిందని సూచిస్తుంది. వెంటనే ఒక బలమైన ఆశ్రయానికి వెళ్లాలి, ప్రాధాన్యంగా కింద అంతస్తులో ఉన్న ఒక లోపలి గదిలోకి (interior room) వెళ్లడం సురక్షితం.
- బేస్మెంట్లు, అండర్గ్రౌండ్ షెల్టర్లు లేదా చిన్న లోపలి గదులు ఉత్తమ రక్షణను అందిస్తాయి. బయట ఎగిరే వస్తువుల వల్ల కిటికీలకు దూరంగా ఉండాలి.
భారతదేశ సందర్భం
- తూర్పు భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ మరియు ఒడిశా వంటి ప్రాంతాలలో అప్పుడప్పుడు టోర్నడో వంటి సంఘటనలు జరిగాయి. ఇవి తరచుగా నార్వెస్టర్స్ (Nor’westers) మరియు రుతుపవనాలకు ముందు వచ్చే ఉరుములతో (pre-monsoon thunderstorms) ముడిపడి ఉంటాయి.
- ఇలాంటి అరుదైన టోర్నడోలు వచ్చినప్పుడు వాతావరణ సూచనలు మరియు ప్రజలలో అవగాహన ప్రాణనష్టాన్ని తగ్గించగలవు.
మూలం: Hindustan Times