ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ?
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ (National Green Tribunal - NGT) ಭೋಪಾಲ್ನ ಲೋವರ್ ಲೇಕ್ (Lower Lake) ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ. ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ಒತ್ತುವರಿ (encroachments), ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಒಳಚರಂಡಿ (untreated sewage) ನೀರಿಗೆ ಹರಿಯುವುದು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಅರ್ಜಿಗಳ ನಂತರ ಈ ಆದೇಶ ಬಂದಿದೆ. ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ ಕ್ರಮವು ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸರೋವರ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಲೋವರ್ ಲೇಕ್ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಛೋಟಾ ತಾಲಾಬ್ - Chota Talab ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಅನ್ನು 1794 ರಲ್ಲಿ ನವಾಬ್ ಹಯಾತ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಅವರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಛೋಟೆ ಖಾನ್ (Chote Khan) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪರ್ ಲೇಕ್ (Upper Lake) ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಭೋಪಾಲ್ನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಭೋಜ್ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ (Bhoj Wetland) ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸರೋವರವು 9.6 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕ್ಯಾಚ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (catchment area) ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 1.29 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭೋಜ್ ವೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ, ಅದರ ಪರಿಸರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ (ecological importance) ಮತ್ತು ನಗರದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು 2002 ರಲ್ಲಿ ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣ (Ramsar site) ಎಂದು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಲೋವರ್ ಲೇಕ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವು (fresh water inflow) ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಮೇಲಿನ ಸರೋವರದಿಂದ ಬರುವ ಸೀಪೇಜ್ (seepage) ಮತ್ತು ಮಳೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ತನ್ನ ದಡದಲ್ಲಿನ ಒತ್ತುವರಿ (encroachments), ಒಳಚರಂಡಿ ಮತ್ತು ಘನತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಸರ್ಜನೆ (discharge) ಮತ್ತು ಆಳ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿನ ಕಡಿತದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ.
ಎನ್ಜಿಟಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿಗಳು
- ಒತ್ತುವರಿ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶ: ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸರೋವರದ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳು (boulders) ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳನ್ನು (construction debris) ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವು (wetland) ಛಿದ್ರವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
- ಒಳಚರಂಡಿ ಒಳಹರಿವು: ಸರಿಯಾದ ಒಳಚರಂಡಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ (sewage treatment) ಇಲ್ಲದೆ, ಹತ್ತಿರದ ವಸಾಹತುಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರು (wastewater) ನೇರವಾಗಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್ (eutrophication), ಪಾಚಿ ಅರಳುವಿಕೆ (algal blooms) ಮತ್ತು ದುರ್ವಾಸನೆಗೆ (foul odours) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
- ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕುಸಿತ: ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಬೇಡಿಕೆ (biochemical oxygen demand - BOD) ಮತ್ತು ಕಾಲಿಫಾರ್ಮ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ (coliform bacteria) ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ, ಇದು ನೀರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ (unfit) ಮತ್ತು ಜಲಚರಗಳಿಗೆ (aquatic life) ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.
- ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮೌಲ್ಯದ ನಷ್ಟ: ಸರೋವರವು ಭೋಪಾಲ್ನ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳು, ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನತಿಯು ಈ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮನರಂಜನಾ (recreational) ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ (religious) ಬಳಕೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಾರಿ
- ನಗರ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು (urban wetlands) ರಕ್ಷಿಸುವುದು: ಯೋಜಿತವಲ್ಲದ ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು (unplanned urban growth) ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲಗಳಿಗೆ (natural water bodies) ಹೇಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಲೋವರ್ ಲೇಕ್ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು (Restoring) ಒತ್ತುವರಿಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು, ಬಫರ್ ವಲಯಗಳನ್ನು (buffer zones) ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ವಸತಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
- ಒಳಚರಂಡಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ: ಹೊಸ ಕೊಳಚೆನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು (sewage treatment plants) ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ತ್ಯಾಜ್ಯ (treated effluent) ಮಾತ್ರ ಸರೋವರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಲೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ (Decentralised) ಒಳಚರಂಡಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
- ಸಮುದಾಯದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ: ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳು (fishing cooperatives) ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು (heritage groups) ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ (conservation) ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸರೋವರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನಗಳು ಕಸ ಎಸೆಯುವಿಕೆ (littering) ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಡಂಪಿಂಗ್ (illegal dumping) ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
- ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ (Long-term monitoring): ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ನಿಯಮಗಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಜಾರಿಯು ಭವಿಷ್ಯದ ಕ್ಷೀಣತೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವುದು (desilting) ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಕಳೆಗಳನ್ನು (invasive weeds) ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಪರಿಸರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು (ecological health) ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ: Times of India