వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
కేంద్ర జల్ శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ ఇటీవల లఖ్వార్ బహుళ ప్రయోజన ప్రాజెక్ట్ (Lakhwar multipurpose project) పురోగతిని సమీక్షించింది మరియు గడువులకు కట్టుబడి ఉండాలని అమలు చేస్తున్న ఏజెన్సీని (executing agency) కోరింది. ఉత్తరాఖండ్లో నిర్మాణంలో ఉన్న ఈ 300 మెగావాట్ల డ్యామ్, ఆరు రాష్ట్రాలకు నియంత్రిత నీటి సరఫరాను (regulated water supply) అందిస్తుందని మరియు పునరుత్పాదక శక్తిని (renewable energy) ఉత్పత్తి చేస్తుందని భావిస్తున్నారు. యమునా బేసిన్లో నీటి భాగస్వామ్యానికి ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రాముఖ్యతను ఈ సమీక్ష నొక్కి చెబుతుంది.
నేపథ్యం
డెహ్రాడూన్ జిల్లా లోహరి (Lohari village) గ్రామం సమీపంలో యమునా నదిపై లఖ్వార్ డ్యామ్ (Lakhwar dam) నిర్మిస్తున్నారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ 1970లలో రూపొందించబడినప్పటికీ దశాబ్దాలుగా నిలిచిపోయింది. 2018లో కేంద్రంతో పాటు ఉత్తరప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, హర్యానా, రాజస్థాన్, ఢిల్లీ, హిమాచల్ ప్రదేశ్ ప్రభుత్వాలు దీనిని పునరుద్ధరించేందుకు అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదుర్చుకున్నాయి. ఉత్తరాఖండ్ జల్ విద్యుత్ నిగమ్ లిమిటెడ్ చేత అభివృద్ధి చేయబడుతున్న ఈ డ్యామ్ సుమారు 204 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంటుంది, ఇది దాదాపు 330 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల లైవ్ స్టోరేజ్ సామర్థ్యంతో రిజర్వాయర్ను (reservoir) సృష్టిస్తుంది.
ముఖ్య లక్షణాలు
- విద్యుత్ ఉత్పత్తి: ఈ ప్రాజెక్ట్లో 300-MW పవర్ స్టేషన్ (100 MW మూడు యూనిట్లు) ఉంటుంది, ఇది సంవత్సరానికి 572 మిలియన్ యూనిట్ల విద్యుత్ను ఉత్పత్తి చేయగలదు.
- నీటి సరఫరా: దీని రిజర్వాయర్ రుతుపవనాల సమయంలో నీటిని నిల్వ చేస్తుంది మరియు భాగస్వామ్య రాష్ట్రాలకు సుమారు 78.8 మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లను అందించడానికి పొడి కాలంలో (dry season) విడుదల చేస్తుంది.
- నీటిపారుదల మరియు వరద నియంత్రణ: నియంత్రిత ప్రవాహాలు సుమారు 33,780 హెక్టార్ల వ్యవసాయ భూమికి సాగునీరు అందిస్తాయి మరియు దిగువన వచ్చే వరదలను నియంత్రించడంలో (moderate floods) సహాయపడతాయి.
- ఖర్చుల భాగస్వామ్యం (Cost sharing): ప్రాజెక్ట్ నుండి లబ్ధి పొందే రాష్ట్రాలు నిర్మాణ వ్యయం మరియు నీటి హక్కులను పంచుకుంటాయి, ఇది యమునా బేసిన్ నిర్వహణలో సహకార సమాఖ్య (cooperative federalism) స్ఫూర్తిని ప్రతిబింబిస్తుంది.
ప్రాముఖ్యత
- జలవిద్యుత్ పెంపు (Hydropower boost): ప్రాజెక్ట్ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన పునరుత్పాదక విద్యుత్, భారతదేశపు క్లీన్-ఎనర్జీ లక్ష్యాలకు దోహదపడుతుంది మరియు శిలాజ ఇంధనాల (fossil fuels) పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది.
- నీటి భద్రత: రుతుపవనాల సమయంలో నీటిని నిల్వ చేయడం వల్ల ఢిల్లీ, హర్యానా మరియు రాజస్థాన్లలో నీటి కొరత ఉన్న నెలల్లో ఇబ్బందులను తగ్గిస్తుంది మరియు పట్టణ, వ్యవసాయ డిమాండ్కు మద్దతు ఇస్తుంది.
- ప్రాంతీయ సహకారం: ఈ ప్రాజెక్ట్ నదీ బేసిన్ నిర్వహణలో అంతర్-రాష్ట్ర సహకారాన్ని ఉదహరిస్తుంది, భవిష్యత్తు నీటి భాగస్వామ్య కార్యక్రమాలకు (water‑sharing initiatives) ఇది ఒక ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.
మూలం: NIE