എന്തുകൊണ്ട് വാർത്തകളിൽ?
കേന്ദ്ര ജൽ ശക്തി മന്ത്രാലയം അടുത്തിടെ ലഖ്വാർ ബഹുവിധ പദ്ധതിയുടെ (Lakhwar multipurpose project) പുരോഗതി വിലയിരുത്തുകയും സമയപരിധി പാലിക്കാൻ നിർവ്വഹണ ഏജൻസിയോട് (executing agency) ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഉത്തരാഖണ്ഡിൽ നിർമ്മാണത്തിലിരിക്കുന്ന 300 മെഗാവാട്ട് അണക്കെട്ട് ആറ് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ആവശ്യാനുസരണം ജലവിതരണം (regulated water supply) നൽകുമെന്നും പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജം (renewable energy) ഉത്പാദിപ്പിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. യമുനാ തടത്തിലെ ജലം പങ്കിടുന്നതിൽ പദ്ധതിയുടെ പ്രാധാന്യം ഈ വിലയിരുത്തൽ അടിവരയിടുന്നു.
പശ്ചാത്തലം
ഡെറാഡൂൺ ജില്ലയിലെ ലോഹാരി ഗ്രാമത്തിന് (Lohari village) സമീപം യമുനാ നദിയിലാണ് ലഖ്വാർ അണക്കെട്ട് (Lakhwar dam) നിർമ്മിക്കുന്നത്. 1970-കളിൽ വിഭാവനം ചെയ്ത ഈ പദ്ധതി പതിറ്റാണ്ടുകളായി മുടങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്നു. 2018-ൽ കേന്ദ്രവും ഉത്തർപ്രദേശ്, ഉത്തരാഖണ്ഡ്, ഹരിയാന, രാജസ്ഥാൻ, ഡൽഹി, ഹിമാചൽ പ്രദേശ് സർക്കാരുകളും ഇത് പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനുള്ള ധാരണാപത്രത്തിൽ (MoU) ഒപ്പുവച്ചു. ഉത്തരാഖണ്ഡ് ജൽ വിദ്യുത് നിഗം ലിമിറ്റഡ് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഈ അണക്കെട്ടിന് ഏകദേശം 204 മീറ്റർ ഉയരമുണ്ടാകും, ഇത് ഏകദേശം 330 ദശലക്ഷം ഘനമീറ്റർ ജലസംഭരണ ശേഷിയുള്ള ഒരു റിസർവോയർ സൃഷ്ടിക്കും.
പ്രധാന സവിശേഷതകൾ
- വൈദ്യുതി ഉത്പാദനം: പ്രതിവർഷം 572 ദശലക്ഷം യൂണിറ്റ് വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള 300 മെഗാവാട്ട് പവർ സ്റ്റേഷൻ (100 മെഗാവാട്ടിൻ്റെ മൂന്ന് യൂണിറ്റുകൾ) പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടും.
- ജലവിതരണം: ഇതിൻ്റെ റിസർവോയർ മഴക്കാലത്ത് വെള്ളം സംഭരിക്കുകയും വരണ്ട കാലാവസ്ഥയിൽ (dry season) പങ്കാളി സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഏകദേശം 78.8 ദശലക്ഷം ക്യുബിക് മീറ്റർ നൽകുന്നതിനായി അത് തുറന്നുവിടുകയും ചെയ്യും.
- ജലസേചനവും വെള്ളപ്പൊക്ക നിയന്ത്രണവും: ഇതിലെ വെള്ളം ഏകദേശം 33,780 ഹെക്ടർ കാർഷിക ഭൂമിയിൽ ജലസേചനം നടത്തുകയും താഴോട്ടുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലെ വെള്ളപ്പൊക്കം നിയന്ത്രിക്കാൻ (moderate floods) സഹായിക്കുകയും ചെയ്യും.
- ചെലവ് പങ്കിടൽ (Cost sharing): പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് പ്രയോജനം ലഭിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങൾ നിർമ്മാണ ചെലവുകളും വെള്ളത്തിൻ്റെ അവകാശങ്ങളും പങ്കിടുന്നു, ഇത് യമുനാ തടത്തിൻ്റെ മാനേജ്മെൻ്റിലെ സഹകരണ ഫെഡറലിസത്തെ (cooperative federalism) പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.
പ്രാധാന്യം
- ജലവൈദ്യുത ഉത്തേജനം (Hydropower boost): പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന പുനരുപയോഗിക്കാവുന്ന വൈദ്യുതി ഇന്ത്യയുടെ ക്ലീൻ-എനർജി ലക്ഷ്യങ്ങൾക്ക് സംഭാവന നൽകുകയും ഫോസിൽ ഇന്ധനങ്ങളോടുള്ള (fossil fuels) ആശ്രിതത്വം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യും.
- ജലസുരക്ഷ: മഴക്കാലത്ത് വെള്ളം സംഭരിക്കുന്നത് ഡൽഹി, ഹരിയാന, രാജസ്ഥാൻ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വരണ്ട മാസങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം കുറയ്ക്കുന്നതിനും നഗര, കാർഷിക ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനും സഹായിക്കും.
- പ്രാദേശിക സഹകരണം: ഈ പദ്ധതി നദീതട മാനേജ്മെൻ്റിലെ അന്തർ-സംസ്ഥാന സഹകരണത്തിൻ്റെ ഉദാഹരണമാണ്, ഇത് ഭാവിയിലെ ജലപങ്കുവയ്ക്കൽ സംരംഭങ്ങൾക്ക് (water‑sharing initiatives) ഒരു മാതൃക സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ഉറവിടം: NIE