పద్మ దోరీ: ఎరి సిల్క్, చందేరి నేత

వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?

ఈశాన్య ప్రాంత అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ ఇటీవల క్రాస్ కల్చరల్ టెక్స్‌టైల్ చొరవ అయిన “పద్మ దోరి” (Padma Doree) ని ప్రారంభించింది. ఇది ఈశాన్య ప్రాంతం నుండి ఎరి సిల్క్ (Eri silk) నూలును మరియు మధ్యప్రదేశ్‌లోని సాంప్రదాయ చందేరీ (Chanderi) నేతను ఏకతాటిపైకి తెస్తుంది. స్థిరమైన హస్తకళలను ప్రదర్శించడం మరియు వస్త్రాల ద్వారా ఐక్యతను ప్రోత్సహించడం దీని లక్ష్యం.

నేపథ్యం

ఎరి (అహింసా) సిల్క్ పెంపుడు పట్టు పురుగు అయిన సామియా రికీని (Samia ricini) నుండి వస్తుంది. మల్బరీ సిల్క్ లాగా కాకుండా, చిమ్మట (moth) బయటకు వచ్చిన తర్వాతే పట్టు కాయలను (cocoons) సేకరిస్తారు, ఈ విధంగా చేయడం వల్ల ఫైబర్‌కు క్రూరత్వం ఉండదు (cruelty-free). ఎరి నూలు మృదువైనది, మన్నికైనది, గాలి ఆడేలా ఉంటుంది మరియు సహజ ఉష్ణ లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇది అస్సాం, మేఘాలయ మరియు ఇతర ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది మరియు 2024లో జియోగ్రాఫికల్ ఇండికేషన్ (GI) ట్యాగ్‌ను పొందింది.

చందేరీ నేత మధ్యప్రదేశ్‌లోని చందేరీ పట్టణంలో మూలాలను కలిగి ఉంది. 14వ శతాబ్దంలో (సుమారు 1350) కోస్తి నేత కార్మికులు ఇక్కడ స్థిరపడినట్లు చారిత్రక రికార్డులు సూచిస్తున్నాయి. మొఘల్ కాలంలో రాజ పోషణలో ఈ హస్తకళ వర్ధిల్లింది. నేత కార్మికులు వార్ప్‌లో (warp) సిల్క్‌ను మరియు వెఫ్ట్‌లో (weft) చక్కటి పత్తిని ఉపయోగించి తేలికైన, అపారదర్శక బట్టలను తయారు చేస్తారు, వీటికి జరీ (zari - మెటాలిక్ దారం) నమూనాలతో అలంకరిస్తారు. సాంప్రదాయ నమూనాలలో పైస్లీ మరియు పూల డిజైన్లు ఉంటాయి. చందేరీ వస్త్రాలు వాటి మృదువైన అనుభూతికి ప్రసిద్ధి చెందాయి మరియు భారతీయ రాజ కుటుంబాలు వీటిని ఇష్టపడేవి. పారిశ్రామికీకరణ నుండి సవాళ్లు ఎదురైనప్పటికీ, స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఈ హస్తకళ పునరుజ్జీవనం పొందింది మరియు ఇప్పుడు GI రక్షణను కలిగి ఉంది.

పద్మ దోరి ఫీచర్లు

• పదార్థాల సమ్మేళనం: ఈశాన్య ప్రాంతం నుండి ఎరి సిల్క్ నూలు చందేరీ సిల్క్-కాటన్ నేతతో మిళితం చేయబడి, మృదువైన మరియు ప్రకాశించే బట్టలను సృష్టిస్తుంది.
• సాంస్కృతిక మార్పిడి: ఈ ప్రాజెక్ట్ వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన కళాకారులను కలిసి పనిచేయడానికి ప్రోత్సహిస్తుంది, భిన్నత్వంలో ఏకత్వం అనే "ఏక్ భారత్ శ్రేష్ఠ్ భారత్" స్ఫూర్తిని పెంపొందిస్తుంది.
• స్థిరత్వం (Sustainability): పట్టు పురుగులకు హాని కలిగించనందున ఎరి సిల్క్‌ను అహింసా సిల్క్ అని కూడా పిలుస్తారు. దీనిని చేనేత వస్త్రాలతో కలపడం స్థిరమైన మరియు నైతిక ఫ్యాషన్‌కు (ethical fashion) మద్దతు ఇస్తుంది.
• ఆవిష్కరణ మరియు డిజైన్: సాంప్రదాయ పద్ధతులను ఆధునిక సౌందర్యంతో మిళితం చేసే దుస్తులు, గృహ వస్త్రాలు మరియు ఉపకరణాలు ప్రదర్శనలలో ఉంచబడతాయి. సందర్శకులు నూలు తీయడం, అద్దకం మరియు నేయడం వంటి పనులను ప్రత్యక్షంగా చూడవచ్చు.

ప్రాముఖ్యత

భారతీయ హస్తకళలు సహకారం ద్వారా ఎలా పరిణామం చెందుతాయో పద్మ దోరి వివరిస్తుంది. ఎరి సిల్క్ యొక్క పర్యావరణ అనుకూల లక్షణాలను చందేరీ నేత నైపుణ్యంతో కలపడం ద్వారా, ఈ చొరవ ప్రత్యేకమైన ఉత్పత్తులను సృష్టిస్తుంది మరియు కొత్త ఆవిష్కరణలు చేయడానికి కళాకారులను ప్రోత్సహిస్తుంది. భవిష్యత్ తరాల కోసం సాంప్రదాయ నైపుణ్యాలను పరిరక్షిస్తూనే, రెండు ప్రాంతాలలోని నేత కార్మికులకు మరియు నూలు తీసేవారికి జీవనోపాధి అవకాశాలను ఇది అందిస్తుంది.