వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
పరిశోధకులు భారతదేశంలో ఒక ప్రత్యేకమైన చిరుతపులి బల్లి (leopard gecko) జాతిని గుర్తించారు, దీనికి పెయింటెడ్ చిరుతపులి గెక్కో (Painted Leopard Gecko) (యూబ్లెఫారిస్ పిక్టస్ - Eublepharis pictus) అని పేరు పెట్టారు. ఒడిశా మరియు ఉత్తర ఆంధ్రప్రదేశ్లోని పొడి అడవులలో కనిపించే ఈ నిశాచర (nocturnal) బల్లిని, గతంలో పొరపాటున వేరే జాతికి చెందినదిగా గుర్తించారు. ఈ ఆవిష్కరణ తూర్పు కనుమల (Eastern Ghats) యొక్క గొప్ప జీవవైవిధ్యాన్ని (biodiversity) హైలైట్ చేస్తుంది మరియు అక్రమ వన్యప్రాణి వ్యాపారం (illegal wildlife trade) నుండి ఎదురవుతున్న ముప్పుల గురించి దృష్టికి తెస్తుంది.
నేపథ్యం
చిరుతపులి గెక్కోలు యూబ్లెఫారిస్ (Eublepharis) జాతికి చెందినవి మరియు వాటి ఆకర్షణీయమైన నమూనాల (striking patterns) కారణంగా పెంపుడు జంతువుల వ్యాపారంలో (pet trade) బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. 2022లో కోల్కతాలోని ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ (IISER) మరియు హైదరాబాద్లోని సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీ (CCMB) కి చెందిన శాస్త్రవేత్తలు తూర్పు కనుమలకు చెందిన గెక్కోలను పరిశీలించారు, వీటిని గతంలో యూబ్లెఫారిస్ హార్డ్వికి (Eublepharis hardwickii)గా వర్గీకరించారు. వాటి స్వరూపం (morphology) మరియు DNA పై జరిపిన సమగ్ర అధ్యయనంలో, ఇవి ఒక ప్రత్యేక జాతికి చెందినవని తేలింది, దానికి వారు యూబ్లెఫారిస్ పిక్టస్ (Eublepharis pictus) అని పేరు పెట్టారు. జాతి పేరుకు అర్థం "పెయింట్ చేయబడిన (painted)", ఇది బల్లి యొక్క ప్రకాశవంతమైన నమూనా బ్యాండ్లను ప్రతిబింబిస్తుంది.
ప్రధాన లక్షణాలు
- పరిమాణం మరియు రూపాన్ని: వయోజన గెక్కోలు దాదాపు 11-12 సెంటీమీటర్ల పొడవు వరకు పెరుగుతాయి. ఆడవాటి కంటే మగవాటికి పెద్ద తలలు మరియు పొడవైన ప్రీ-యానల్ రంధ్రాలు (pre-anal pores) ఉంటాయి. వాటి వీపు భాగంలో (dorsal side) పసుపు మరియు ముదురు గోధుమ రంగు బ్యాండ్లు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉంటాయి, ఇది పెయింట్ చేసిన రూపాన్ని (painted appearance) ఇస్తుంది.
- ఆవాసం (Habitat): ఈ జాతి తూర్పు కనుమలలోని పొడి సతత హరిత మరియు ఆకురాల్చే అడవులలో, ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్లోని విశాఖపట్నం సమీపంలో మరియు దక్షిణ ఒడిశాలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో నివసిస్తుంది. ఈ గెక్కోలు ఖచ్చితంగా నిశాచర జీవులు మరియు నేలమీద నివసిస్తాయి.
- ప్రవర్తన: ఇతర చిరుతపులి గెక్కోల మాదిరిగానే, ఇవి కూడా తమ పరిసరాలను అన్వేషించడానికి మరియు కమ్యూనికేట్ చేయడానికి వాటి నాలుకలను ఉపయోగిస్తాయి. ఇవి కీటకాలు మరియు ఇతర చిన్న అకశేరుకాలను (invertebrates) తింటాయి.
- పరిరక్షణ ఆందోళన: వాటి ఆకర్షణీయమైన రంగుల కారణంగా, పెయింటెడ్ చిరుతపులి గెక్కోలను పెంపుడు జంతువుల వ్యాపారం కోసం సేకరిస్తారు. పరిశోధకులు వీటిని సరిహద్దుల గుండా స్మగ్లింగ్ (smuggled) చేస్తున్నట్లు కూడా కనుగొన్నారు. అటవీ నిర్మూలన మరియు క్వారీ (quarrying) ద్వారా ఆవాసాల నష్టం జాతులకు మరింత ముప్పు కలిగిస్తుంది. శాస్త్రవేత్తలు దీనిని IUCN రెడ్ లిస్ట్లో నియర్ థ్రెటెండ్ (Near Threatened) గా చేర్చాలని ప్రతిపాదించారు.
ప్రాముఖ్యత
- జీవవైవిధ్య ఆవిష్కరణ: యూబ్లెఫారిస్ పిక్టస్ యొక్క గుర్తింపు, ముఖ్యంగా తూర్పు కనుమల వంటి తక్కువగా అధ్యయనం చేయబడిన ప్రాంతాలలో, భారతదేశంలోని సరీసృపాల జంతుజాలం (reptile fauna) గురించి ఇంకా ఎంత తెలియదో చూపుతుంది.
- పరిరక్షణ సందేశం: ఒక కొత్త జాతి యొక్క గుర్తింపు, ఆవాసాల రక్షణ మరియు అన్యదేశ పెంపుడు జంతువుల వ్యాపారాన్ని నియంత్రించడం యొక్క అవసరాన్ని దృష్టికి తీసుకువస్తుంది.
- శాస్త్రీయ విలువ: బల్లి యొక్క జన్యుశాస్త్రం మరియు జీవావరణ శాస్త్రాన్ని అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా పరిరక్షణ వ్యూహాలను రూపొందించవచ్చు మరియు చిరుతపులి గెక్కో సమూహంలో పరిణామ సంబంధాలను స్పష్టం చేయవచ్చు.
ముగింపు
భారతదేశ తూర్పు కనుమలలో పెరుగుతున్న స్థానిక జాతుల (endemic species) జాబితాలో పెయింటెడ్ చిరుతపులి గెక్కో చేరింది. ఈ రంగుల సరీసృపం మనుగడ సాగించాలంటే, దాని పరిమిత ఆవాసాలను పరిరక్షించడం మరియు అక్రమ సేకరణను అరికట్టడం చాలా అవసరం.
మూలం: Sci.News; ScienceDaily