వార్తల్లో ఎందుకు ఉంది?
అండమాన్ సముద్రంలో ఉన్న బారెన్ ఐలాండ్లో (Barren Island) అగ్నిపర్వతం అప్పుడప్పుడు విస్ఫోటనం చెందుతూనే ఉంది. భారతదేశంలో, దక్షిణాసియాలో క్రియారూపకంగా ఉన్న ఏకైక అగ్నిపర్వతం (active volcano) ఇదే. 2026 ప్రారంభంలో, డార్విన్ వోల్కానిక్ యాష్ అడ్వైజరీ సెంటర్ (Darwin Volcanic Ash Advisory Centre) శాటిలైట్ నివేదికల ద్వారా బూడిద పొగలు (ash plumes), ఉష్ణోగ్రతలలో అసాధారణ మార్పులను (thermal anomalies) గుర్తించింది. ఈ అగ్నిపర్వతం యొక్క చురుకైన స్వభావాన్ని ఇది పరిశోధకులకు, పర్యాటకులకు గుర్తుచేస్తుంది.
నేపథ్యం
బారెన్ ఐలాండ్ అండమాన్ సముద్రంలో పోర్ట్ బ్లెయిర్కు ఈశాన్యంగా 138 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న 3 కిలోమీటర్ల వెడల్పు గల చిన్న ద్వీపం. ఇది సుమత్రా నుండి మయన్మార్ వరకు విస్తరించి ఉన్న అగ్నిపర్వత శ్రేణిలో (volcanic arc) ఒక భాగం. ఈ ద్వీపంలో పశ్చిమం వైపు తెరుచుకునే 1.6-కిమీ వెడల్పైన కాల్డెరా (caldera) ఉంది. దాని మధ్యలో పైరోక్లాస్టిక్ కోన్ (pyroclastic cone) ఉంటుంది. ప్లీస్టోసీన్ కాలం (late Pleistocene) చివర్లో జరిగిన భారీ విస్ఫోటనం కారణంగా ఈ కాల్డెరా ఏర్పడింది. ఆ తర్వాత జరిగిన విస్ఫోటనాల వల్ల సిండర్ కోన్ (cinder cone) ఏర్పడి లావా (lava flows) సముద్రంలోకి ప్రవహించింది. ఇక్కడ మొదటి విస్ఫోటనం 1787లో నమోదైంది. శతాబ్దానికి పైగా నిద్రాణంగా (dormant) ఉన్న ఈ అగ్నిపర్వతం 1991లో మళ్లీ క్రియాశీలంగా మారింది. అప్పటి నుంచి అప్పుడప్పుడు విస్ఫోటనం చెందుతూనే ఉంది.
భౌగోళిక, పర్యావరణ అంశాలు
- క్రియాశీల స్థితి: సుమత్రా, మయన్మార్లను కలిపే అగ్నిపర్వత శ్రేణిలో చారిత్రకంగా చురుకుగా ఉన్న ఏకైక అగ్నిపర్వతం బారెన్ ఐలాండ్. 1991, 1994-95లలో జరిగిన విస్ఫోటనాల్లో లావా తీరం వరకు ప్రవహించింది. 2020లలో కూడా చిన్నపాటి స్ట్రోంబోలియన్ (Strombolian) కార్యకలాపాలు ఇక్కడ జరుగుతూనే ఉన్నాయి.
- ఎత్తు, నిర్మాణం: ఈ ద్వీపం సముద్ర మట్టానికి 354 మీటర్ల ఎత్తులో ఉండగా, సముద్రపు అడుగుభాగం (seafloor) నుండి 2 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో ఉంటుంది. 1.6 కిలోమీటర్ల వెడల్పున్న బిలం (crater) లోపల స్కోరియా కోన్ (scoria cone) ఉంది. గతంలో లావా ప్రవహించడం వల్ల ఇక్కడ ఒక పీఠభూమి (plateau) కూడా ఏర్పడింది.
- ఏర్పాటు: ఇండియన్ ప్లేట్ (Indian Plate), బర్మీస్ మైక్రోప్లేట్ (Burmese microplate) కిందకి జారుకునే (subducting) ప్రదేశంలో ఈ అగ్నిపర్వతం ఉంది. ఈ ప్రక్రియ (subduction) బాసల్టిక్ శిలాద్రవాన్ని (basaltic magma) ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇది నిరంతరం మోస్తరు విస్ఫోటనాలకు కారణమవుతుంది.
- విస్ఫోటనాల చరిత్ర: 1787 విస్ఫోటనం తర్వాత 1789, 1795, 1803-04, 1852లలో చిన్నచిన్న పేలుళ్లు నమోదయ్యాయి. 159 ఏళ్ల విరామం తర్వాత 1991లో ఆరు నెలల పాటు జరిగిన విస్ఫోటనం ద్వీపంలోని వృక్ష, జంతుజాలాన్ని నాశనం చేసింది. ఆ తర్వాత 1994-95, 2005-07, 2008-2010, 2013-14, 2017, 2022లలో విస్ఫోటనాలు జరిగాయి. సెప్టెంబర్ 2025లో రెండు చిన్న పేలుళ్ల వల్ల కొద్దిగా బూడిద పొగలు వెలువడ్డాయి.
- పర్యావరణం: బారెన్ (Barren - బంజరు) అనే పేరుకు తగ్గట్టుగానే ఈ ద్వీపంలో వృక్షసంపద చాలా తక్కువ. ద్వీపం అంచుల వెంబడి గరుకుగా ఉండే గడ్డి, పొదలు (shrubs) మాత్రమే పెరుగుతాయి. ఇక్కడ కొన్ని అడవి మేకలు (feral goats), సముద్ర పక్షులు (seabirds) కూడా ఉన్నాయి. బారెన్ ఐలాండ్ వన్యప్రాణుల అభయారణ్యం (Barren Island Wildlife Sanctuary) కిందకు వచ్చే ఈ ద్వీపానికి పర్యాటకుల సందర్శనపై ఆంక్షలు ఉన్నాయి.
- సమీప అగ్నిపర్వతాలు: ఇక్కడికి ఈశాన్యంగా 140 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న నార్కొండం ద్వీపంలో (Narcondam Island) నిద్రాణమైన (dormant) అగ్నిపర్వతం ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో సముద్ర గర్భంలో ఇంకా అగ్నిపర్వతాలు (submarine volcanoes) ఉన్నాయి, అవి భవిష్యత్తులో బయటపడే అవకాశం ఉంది.
ముగింపు
భారత ఉపఖండంలో అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలకు (volcanism) ఒక అరుదైన ఉదాహరణ బారెన్ ఐలాండ్. దీని కార్యకలాపాలు సబ్డక్షన్ జోన్ల (subduction-zone) గురించి అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడతాయి. జనావాసాలకు దూరంగా ఉండటం వల్ల దీని ద్వారా పెద్దగా ముప్పు లేదు. అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు కొనసాగుతున్నందున, శాస్త్రవేత్తలు బూడిద ఉద్గారాలను (ash emissions), లావా ప్రవాహాలను నిశితంగా పరిశీలిస్తున్నారు. ఇది భౌగోళిక టెక్టోనిక్ కార్యకలాపాలను అర్థం చేసుకోవడానికి, సమీపంలోని షిప్పింగ్, ఏవియేషన్ రంగాలకు హెచ్చరికలు జారీ చేయడానికి తోడ్పడుతుంది.